Tereke Davası Nedir ve Hangi Hallerde Açılır?
Mirasbırakanın ölümünden sonra malvarlığının ne olduğu, borçların miktarı, malların kimde bulunduğu ve mirasçılar arasında nasıl paylaşılacağı konusunda uyuşmazlık çıkabilir. Günlük dilde bu işlemlerin tamamı için “tereke davası” denir. Oysa Türk hukukunda tek ve her sorunu çözen bir tereke davası yoktur. Amaç yalnızca malları belirlemekse terekenin tespiti ve korunması; bir malı haksız elinde tutandan almaksa miras sebebiyle istihkak; miras ortaklığını sona erdirmekse paylaşma; borçları güvenli biçimde belirlemekse resmî defter veya resmî tasfiye gündeme gelir.
Yanlış dava türünün seçilmesi, görevsizlik veya usulden ret kararına, süre kaybına ve gereksiz masrafa yol açabilir. Bu nedenle önce “Terekede ne var?” değil, “Mahkemeden hangi hukuki sonucu istiyoruz?” sorusu cevaplanmalıdır.
Tereke nedir?
Tereke, mirasbırakanın ölümü anında mirasçılara geçen malvarlığı değerleri ile borçlarının bütünüdür. Taşınmazlar, araçlar, banka hesapları, şirket payları, alacaklar, fikrî haklar ve bazı dijital varlıklar terekeye girebilir. Mirasbırakanın kişiliğine sıkı sıkıya bağlı hakları ise kural olarak mirasçılara geçmez.
Birden fazla mirasçı bulunduğunda, paylaşmaya kadar miras ortaklığı doğar. Türk Medenî Kanunu m. 640 uyarınca mirasçılar terekeye elbirliğiyle sahip olur ve kural olarak terekeye ait haklar üzerinde birlikte tasarruf ederler. Bir mirasçı tek başına belirli bir taşınmazın kendisine ait olduğunu ileri sürerek satamaz; önce paylaşma veya kanunun öngördüğü başka bir işlem gerekir.
Tereke yalnızca aktiflerden oluşmaz. Kredi, vergi, kira, kefalet, icra borcu ve başka yükümlülükler de terekenin pasifidir. Mirasçılar, mirası kayıtsız ve şartsız kabul ettiklerinde tereke borçlarından kişisel malvarlıklarıyla da sorumlu olabileceklerinden borç araştırması erken yapılmalıdır.
“Tereke davası” tek bir dava mıdır?
Hayır. “Tereke davası” kanunda belirli sonuçları olan tek bir dava adı değildir. Uygulamada şu talepler birbirine karıştırılır: tereke mallarının tespiti ve korunması, tereke temsilcisi atanması, mirasın reddi, resmî defter, resmî tasfiye, miras sebebiyle istihkak, mirasın paylaşılması, ortaklığın giderilmesi, vasiyetnamenin iptali, tenkis, denkleştirme ve muris muvazaasına dayalı tapu iptali.
Terekenin tespiti dosyasında mahkeme mevcut mal ve borçları araştırıp koruyucu önlem alabilir; fakat kural olarak mülkiyet uyuşmazlığını kesin hükümle çözmez ve malları mirasçılar arasında paylaştırmaz. Bir taşınmazın gerçekte terekeye ait olup olmadığı çekişmeliyse, bu konuda ayrı bir eda veya tapu davası gerekebilir.
Terekeyle ilgili başlıca başvuru ve dava türleri
1. Terekenin korunması ve tespiti
Türk Medenî Kanunu m. 589 uyarınca mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimi, istem üzerine veya resen tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak için gerekli önlemleri alır. Malların yazımı, mühürleme, resmen yönetim ve vasiyetnamenin açılması bu önlemler arasındadır.
Terekenin tespiti; banka, tapu, trafik sicili, vergi, şirket, icra ve diğer resmî kayıtların sorulmasını sağlayabilir. Evde bulunan değerli eşyalar, dijital varlıklar veya elden verilmiş alacaklar için somut delil gösterilmelidir. Mahkeme sınırsız ve belirsiz bir araştırma kurumu değildir; bilinen banka, şirket, taşınmaz veya üçüncü kişi bağlantıları dilekçede açıklanmalıdır.
TMK m. 590, mirasçılardan veya ilgililerden birinin ölümden itibaren bir ay içinde istemesi hâlinde koruma önlemi olarak tereke defterinin tutulmasını öngörür. Bu defter, TMK m. 619’daki “resmî defter” ile aynı değildir. Amaç ve sonuçları farklıdır.
2. Tereke temsilcisi atanması
Birden fazla mirasçı arasında iletişim yoksa, mallar yönetilemiyor veya ortak bir dava takip edilemiyorsa sulh mahkemesinden miras ortaklığına temsilci atanması istenebilir. TMK m. 640, mirasçılardan birinin talebi üzerine paylaşmaya kadar temsilci atanmasına imkân verir.
Temsilci, mahkemenin belirlediği yetki çerçevesinde terekeyi korur ve yönetir. Atama, miras paylarını değiştirmez ve tek başına paylaşma sağlamaz. Temsilci ihtiyacı; kira tahsili, şirket faaliyetinin sürdürülmesi, vergi ve bakım giderlerinin ödenmesi veya devam eden davaların takibi gibi somut sebeplerle açıklanmalıdır.
3. Mirasın reddi
Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilir. Genel ret süresi üç aydır. Yasal mirasçı için süre, mirasçı olduğunu daha sonra öğrendiğini ispat etmedikçe ölümün öğrenilmesiyle; atanmış mirasçı için tasarrufun resmen bildirilmesiyle başlar.
Mirasbırakanın ödeme aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılabilir. Ancak hükmen ret koşulları her borçlu tereke için otomatik oluşmaz. Mirasçı, tereke işlerine olağan yönetim dışı biçimde karışır, malları gizler veya kendine mal ederse ret hakkını kaybedebilir. Bu nedenle borç araştırması yapılırken tereke üzerinde tasarruf edilmemelidir.
4. Resmî defter tutulması
Mirası reddetme hakkı bulunan mirasçı, TMK m. 619 uyarınca bir ay içinde sulh hâkiminden resmî defter tutulmasını isteyebilir. İstem mirasın reddine ilişkin usule göre yapılır ve mirasçılardan birinin talebi diğerleri hakkında da etkili olur.
Resmî defterde terekenin aktif ve pasifleri değerleriyle yazılır; alacaklılar ve borçlular ilanla çağrılır. İnceleme sonunda mirasçı; mirası reddetme, resmî tasfiye isteme, kayıtsız şartsız kabul veya deftere göre kabul seçeneklerinden birini kullanabilir. Deftere göre kabul, bilinmeyen borç riskini sınırlandırma amacı taşır; ancak kanundaki istisnalar ve deftere yazılmayan borçların durumu ayrıca incelenmelidir.
5. Terekenin resmî tasfiyesi
Mirasçı, ret veya resmî deftere göre kabul yerine terekenin resmî tasfiyesini isteyebilir. Mirasçılardan biri mirası kabul etmişse diğer mirasçının tasfiye istemi dikkate alınmaz. Resmî tasfiyede tereke, sulh mahkemesi veya atadığı tasfiye memuru tarafından yönetilir; borçlar ödenir ve kalan değer mirasçılara verilir.
TMK m. 632’ye göre resmî tasfiye hâlinde mirasçılar tereke borçlarından sorumlu olmaz. Terekenin mevcudu borçları karşılamıyorsa tasfiye iflas hükümlerine göre yürütülür. Mirasbırakanın alacaklıları da belirli koşullarla ve üç aylık süre içinde resmî tasfiye isteyebilir.
6. Miras sebebiyle istihkak davası
Yasal veya atanmış mirasçı, terekeyi ya da belirli tereke malını elinde bulunduran kişiye karşı üstün mirasçılık hakkını ileri sürerek miras sebebiyle istihkak davası açabilir. Mahkeme, mirasçılık sıfatıyla ilgili uyuşmazlığı da çözer ve gerekli görürse güvence veya tapuya şerh gibi koruyucu önlemler alabilir.
Davacı, mirasçılığını, malın terekeye ait olduğunu ve davalının malı elinde bulundurduğunu göstermelidir. İyiniyetli davalıya karşı dava, mirasçılığın ve zilyetliğin öğrenilmesinden itibaren bir yıl; her hâlde ölüm veya vasiyetnamenin açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır. İyiniyetli olmayan kişiye karşı süre yirmi yıldır.
7. Mirasın paylaşılması ve ortaklığın giderilmesi
Mirasçılardan her biri, ortaklığı sürdürme yükümlülüğü yoksa her zaman mirasın paylaşılmasını isteyebilir. Mahkeme malların aynen, mümkün değilse satış yoluyla paylaştırılmasına karar verebilir. Taşınmazların bir mirasçıya bırakılması ve değer farkının para ile denkleştirilmesi de koşulları varsa mümkündür.
Paylaşma davasında terekenin tamamı, miras payları, vasiyetler, mirasbırakanın borçları ve denkleştirme talepleri birlikte ele alınabilir. Yalnızca tek taşınmaz bakımından ortaklığın giderilmesi ile bütün terekenin paylaşılması aynı kapsamda değildir. Talep sonucu, miras ortaklığının yapısına göre kurulmalıdır.
8. Vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaası davaları
Mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufu ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ya da şekil noksanlığı nedeniyle iptal edilebilir. Saklı payı ihlal edilen mirasçı tenkis talep edebilir. Mirasbırakanın gerçekte bağışladığı taşınmazı satış gibi göstererek mirasçıdan mal kaçırdığı iddiasında muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davası gündeme gelebilir.
Bu davaların tarafları, ispatı, görevli mahkemesi ve süreleri birbirinden farklıdır. Tereke tespiti dosyasına “taşınmaz terekeye yazılsın” demek, çekişmeli mülkiyet sorununu her zaman çözmez.
Hangi mahkeme görevlidir?
Terekenin korunması, yazımı, resmî defter, resmî tasfiye ve tereke temsilcisi gibi kanunun sulh hâkimine verdiği işlerde sulh hukuk mahkemesi görevlidir. Miras sebebiyle istihkak, vasiyetnamenin iptali, tenkis ve muris muvazaası gibi çekişmeli davalarda kural olarak asliye hukuk mahkemesi görevli olabilir. Paylaşma veya ortaklığın giderilmesi talebinde ise talebin kapsamına göre görev belirlenir.
Yetkide mirasbırakanın son yerleşim yeri önemli olmakla birlikte taşınmazın aynına ilişkin davalarda kesin yetki ve özel kurallar gündeme gelebilir. Mahkeme seçimi yalnızca mirasçının bulunduğu yere göre yapılmamalıdır.
Tereke dosyası için hangi belgeler toplanmalıdır?
Ölüm belgesi, nüfus kayıtları, veraset ilamı, vasiyetname, tapu ve araç bilgileri, banka hesapları, şirket payları, kredi ve icra dosyaları, vergi kayıtları, sigorta poliçeleri, kira sözleşmeleri, faturalar ve dijital varlık kayıtları toplanmalıdır.
Mirasçılardan birinin elindeki mallar için fotoğraf, mesaj, teslim belgesi ve tanık bilgisi önemlidir. Mirasbırakanın ölümden önce yaptığı taşınmaz devirleri, yüksek para transferleri ve bağışlar ayrıca araştırılabilir. Ancak üçüncü kişilerin banka ve kişisel verilerine hukuka aykırı yollarla erişilmemelidir; resmî kayıtlar mahkeme aracılığıyla istenebilir.
Terekenin borçlu olması hâlinde ne yapılabilir?
Borç ihtimali varsa üç aylık ret süresi ve bir aylık resmî defter süresi gecikmeden değerlendirilmelidir. Mirasçının önce malları satıp sonra mirası reddetmeye çalışması ret hakkının kaybına yol açabilir. Terekenin olağan korunması için zorunlu işlemler ile mirası benimsediğini gösteren tasarruflar ayrılmalıdır.
Mirasçılar kayıtsız şartsız kabulde tereke borçlarından müteselsilen sorumlu olabilir. Resmî defter, deftere göre kabul ve resmî tasfiye; belirsiz borç riskini yönetmek için farklı araçlardır. Hangi seçeneğin uygun olduğu aktiflerin, borçların, kefaletlerin ve sürelerin birlikte incelenmesine bağlıdır.
Yurtdışında mal veya mirasçı varsa ne değişir?
Mirasbırakanın veya mirasçının Almanya gibi başka bir ülkede yaşaması, yabancı banka hesabı veya taşınmaz bulunması milletlerarası yetki ve uygulanacak hukuk sorunları doğurur. Türkiye’de alınan mirasçılık belgesi her ülkede doğrudan işlem görmeyebilir; apostil, tercüme, tanıma veya o ülkeden ayrı belge alınması gerekebilir.
Taşınmaz mirasında malın bulunduğu ülkenin kuralları özel önem taşır. Türk ve yabancı mirasçılık belgeleri arasındaki kişi veya pay farklılıkları giderilmeden satış ve paylaşma işlemi yapılmamalıdır.
Tereke tespiti davası mirası paylaştırır mı?
Hayır. Tespit ve koruma dosyasının temel amacı, terekenin içeriğini belirlemek ve malları korumaktır. Paylaşma için mirasçıların anlaşması veya ayrıca paylaşma ve ortaklığın giderilmesi yoluna başvurulması gerekir.
Tereke tespitinde bir aylık süre var mı?
TMK m. 590’da ilgilinin istemi üzerine koruma önlemi olarak tereke defteri tutulması için ölümden itibaren bir aylık süre bulunur. TMK m. 619’daki resmî defter istemi de bir ay içinde yapılır; fakat iki kurumun amacı ve sonucu farklıdır. Genel koruma talebinin ve çekişmeli davaların süreleri ayrıca değerlendirilir.
Mirasçılardan biri malları saklıyorsa ne yapılabilir?
Sulh mahkemesinden tespit, yazım, mühürleme, resmî yönetim veya temsilci atanması istenebilir. Malı elinde tutan kişiye karşı istihkak, alacak, tapu iptali veya başka bir dava gerekebilir. Delil kaybı riski varsa ihtiyati tedbir veya delil tespiti değerlendirilir.
Tereke borçlarından mirasçılar sorumlu mudur?
Mirasçılar mirası kayıtsız şartsız kabul ettiklerinde kural olarak tereke borçlarından müteselsilen sorumludur. Ret, deftere göre kabul ve resmî tasfiye farklı sonuçlar doğurur. Süre içinde hiçbir işlem yapmadan tereke mallarına sahiplenici biçimde müdahale etmek ciddi risk yaratabilir.
Sonuç: Önce amaç belirlenmeli, sonra doğru talep seçilmelidir
“Tereke davası” ifadesi tek başına yeterli değildir. Malları tespit etmek, terekeyi korumak, borçları belirlemek, mirası reddetmek, haksız elde tutulan malı almak veya ortaklığı sona erdirmek farklı başvuru yolları gerektirir.
Özellikle bir aylık ve üç aylık süreler nedeniyle, mirasçılar ölümden sonra önce aktif ve pasifleri araştırmalı; mallar üzerinde geri dönülmez tasarruf yapmadan hukuki seçeneklerini belirlemelidir. Doğru dava türü, doğru mahkeme ve somut talep sonucu miras uyuşmazlığının sağlıklı çözümünün temelidir.
Hukuki uyarı
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Mirasçılık sıfatı, vasiyetname, borçlar, malın türü, yurtdışı bağlantısı ve süreler somut dosyanın sonucunu değiştirebilir. Özellikle mirasın reddi, resmî defter ve tasfiye seçenekleri süre dolmadan incelenmelidir.
Resmî kaynaklar
4721 sayılı Türk Medenî Kanunu – TBMM
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – TBMM
Türk Medenî Kanunu m. 589–590 – Terekenin korunması ve defter tutulması
Türk Medenî Kanunu m. 619–631 – Resmî defter
Türk Medenî Kanunu m. 632–636 – Resmî tasfiye
Türk Medenî Kanunu m. 637–642 – İstihkak ve paylaşma
CHB Legal
Danışmanlık Başvurusu
Bu paylaşım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınızın değerlendirilmesi, belgelerinizin incelenmesi ve izlenebilecek hukuki yolun belirlenmesi için ücretli danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.
Danışmanlık ücreti Ağustos 2026 itibarıyla 10.000 TL’dir. Hizmet; belgelerin ve sürecin ön değerlendirilmesini, 45 dakikaya kadar görüşmeyi, sözlü hukuki değerlendirmeyi ve izlenebilecek yolun belirlenmesini kapsar.
Form üzerinden yalnızca ön değerlendirme için gerekli bilgileri paylaşın. Kimlik, sağlık, banka bilgisi veya dosyanızın tamamı gibi hassas belgeleri bu aşamada göndermeyin.