Türkiye ile Almanya Arasındaki Başlıca Adli İş Birliği Anlaşmaları Nelerdir?
Türkiye ile Almanya arasındaki yoğun nüfus ve ticaret ilişkileri, ceza soruşturmalarının da sık sık iki ülkeye uzanmasına yol açmaktadır. Türkiye’de hakkında soruşturma bulunan kişinin Almanya’da yaşaması, Almanya’daki bir soruşturmada delillerin Türkiye’de bulunması veya bir ülkede verilen hapis cezasının diğer ülkede infaz edilmek istenmesi uluslararası adli iş birliğini gündeme getirir.
Bu alandaki en yaygın yanlışlardan biri, iki ülke arasında yalnızca tek bir “suçluların iadesi anlaşması” bulunduğunun düşünülmesidir. Gerçekte ikili anlaşmalar, Avrupa Konseyi sözleşmeleri ve her iki ülkenin iç hukuk kuralları birlikte uygulanır. Hangi metnin öncelikli olduğu; talebin iade, delil toplama, tebligat, hükümlü nakli veya elektronik veriye erişim amacı taşımasına göre değişir.
Türkiye ile Almanya arasında tek bir adli iş birliği anlaşması mı vardır?
Hayır. Türkiye ile Almanya arasındaki cezai adli iş birliği çok katmanlı bir hukuk sistemi içinde yürütülür.
İlk katmanda iki ülke arasındaki tarihî ikili anlaşmalar bulunur. İkinci katmanda her iki devletin taraf olduğu Avrupa Konseyi sözleşmeleri ve bunların ek protokolleri yer alır. Üçüncü katmanda Türkiye’de 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu, Almanya’da ise Gesetz über die internationale Rechtshilfe in Strafsachen, yani IRG, uygulanır. Bunlara anayasal güvenceler ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nden doğan yükümlülükler de eklenir.
Bu nedenle somut dosyada yalnızca bir sözleşme maddesine bakılması yeterli değildir. Taraf devletlerin beyan ve çekinceleri, suçun işlendiği tarih, kişinin vatandaşlığı, koruma statüsü ve insan hakları riski birlikte değerlendirilmelidir.
1930 tarihli Türkiye–Almanya adli yardım ve suçluların iadesi anlaşması
Adalet Bakanlığının güncel ülke bilgileri sayfasında Almanya ile Türkiye arasında 15 Mayıs 1930 tarihli ve 1622 sayılı Kanunla uygun bulunan bir Adli Yardımlaşma ve Suçluların İadesi Anlaşmasının mevcut olduğu belirtilmektedir.
Bu tarihî ikili düzenleme iki ülke arasındaki doğrudan hukuki ilişkinin temel metinlerinden biridir. Bununla birlikte daha sonra yürürlüğe giren çok taraflı Avrupa sözleşmeleri ve iç hukuk hükümleri, uygulamanın esas çerçevesini önemli ölçüde geliştirmiştir. Bir dosyada ikili anlaşmanın hâlen uygulanabilir olan hükümleri ile sonraki çok taraflı düzenlemelerin ilişkisi ayrıca incelenmelidir.
Eski tarihli bir sözleşmenin varlığı, her talebin otomatik kabul edileceği anlamına gelmez. Anayasal vatandaşlık güvenceleri, siyasi suç istisnası, insan hakları ve çifte cezalandırılabilirlik gibi güncel ilkeler uygulanmaya devam eder.
Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi
Türkiye ve Almanya, 1957 tarihli Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi’nin taraflarıdır. Sözleşme, bir ülkede ceza soruşturması veya kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla aranan kişinin diğer devletten tesliminin temel koşullarını düzenler.
İade bakımından fiilin hem talep eden hem talep edilen ülkede suç oluşturması, yani çifte cezalandırılabilirlik, temel ilkelerden biridir. Sözleşmede belirli bir ağırlığın altındaki suçlar, siyasi veya salt askerî suçlar, zamanaşımı, aynı fiil nedeniyle kesin hüküm ve vatandaşların iadesi gibi konular düzenlenir.
Sözleşmenin ek protokolleri de dikkate alınmalıdır. Türkiye ve Almanya’nın her protokole ilişkin taraflık durumu, yürürlük tarihi, beyanları ve çekinceleri güncel Avrupa Konseyi kayıtlarından kontrol edilmelidir.
Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi
1959 tarihli Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi, soruşturma ve kovuşturma sırasında ülkeler arasında delil ve işlem desteğinin temel çerçevesini oluşturur. Türkiye Adalet Bakanlığı, cezai konulardaki uluslararası adli yardımlaşmanın çoğunlukla bu Sözleşme ve ek protokolleri kapsamında yürütüldüğünü belirtmektedir.
Bu kapsamda tanık veya şüpheli ifadesinin alınması, belge ve dosyaların gönderilmesi, tebligat yapılması, arama ve el koyma taleplerinin değerlendirilmesi, bilirkişi incelemesi, banka veya şirket kayıtlarının temini ve bazı koşullarda video konferans yoluyla dinleme gibi işlemler gündeme gelebilir.
Talepte bulunulması, istenen işlemin mutlaka yapılacağı anlamına gelmez. Talep edilen devlet kendi egemenliği, temel hukuk ilkeleri, kamu düzeni, insan hakları ve sözleşmedeki ret sebepleri çerçevesinde inceleme yapar.
Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme
1983 tarihli Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme, kesinleşmiş hapis cezasının hükümlünün vatandaşlık veya güçlü sosyal bağlarının bulunduğu ülkede infaz edilmesine imkân sağlamayı amaçlar.
Örneğin Almanya’da mahkûm edilen bir Türk vatandaşının belirli şartlarla cezasını Türkiye’de; Türkiye’de mahkûm edilen ve Almanya ile ilgili koşulları sağlayan kişinin cezasını Almanya’da çekmesi gündeme gelebilir. Nakil otomatik bir hak değildir. Hüküm devleti, infaz devleti ve kural olarak hükümlünün iradesi ile sözleşmede aranan diğer koşullar değerlendirilir.
Hükümlü nakli beraat, cezanın silinmesi veya kişinin serbest bırakılması anlamına gelmez. Sadece kesinleşmiş cezanın hangi devlette ve hangi uyarlama veya devam usulüyle infaz edileceğini belirler.
Siber Suçlar Sözleşmesi ve elektronik deliller
İnternet üzerinden işlenen suçlar ve elektronik deliller bakımından 2001 tarihli Avrupa Konseyi Siber Suçlar Sözleşmesi, diğer adıyla Budapeşte Sözleşmesi, önemlidir. Türkiye ve Almanya arasındaki iş birliğinde elektronik verilerin korunması, trafik ve abone bilgilerinin elde edilmesi ve acil temas kanalları gibi araçlar gündeme gelebilir.
Elektronik delil taleplerinde verinin hangi ülkede bulunduğu, hizmet sağlayıcının merkezi, veri türü ve talebin aciliyeti önem taşır. Klasik adli yardımlaşma usulü ile siber suçlara özgü hızlı koruma mekanizmaları birbirinden ayrılmalıdır.
Türk ve Alman iç hukukunun rolü
Türkiye bakımından 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanunu, 5 Mayıs 2016 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Kanun; adli yardımlaşma, suçluların iadesi, soruşturma veya kovuşturmanın devri, infazın devri ve hükümlü nakli gibi konuların usulünü düzenler. Adalet Bakanlığı uluslararası adli iş birliği işlemlerinde merkezî makamdır.
Almanya bakımından IRG, iade ve diğer ceza adli yardımlaşma işlemlerinin iç hukuk çerçevesini oluşturur. Federal ve eyalet makamlarının yetkileri talebin türüne göre değişebilir. Almanya Federal Adalet Dairesi, uluslararası ceza adli yardımlaşmasının IRG yanında çok sayıda ikili ve çok taraflı sözleşmeye dayandığını belirtmektedir.
Uluslararası sözleşme yükümlülüğü bulunsa dahi, kişinin özgürlüğünün kısıtlanması ve delil elde edilmesi gibi işlemler talep edilen ülkenin usul güvencelerine uygun yapılmalıdır.
Türkiye’den Almanya’ya veya Almanya’dan Türkiye’ye iade nasıl işler?
İade süreci genellikle talep eden ülkedeki geçerli bir yakalama veya infaz kararına dayanır. Talep evrakı suçun açıklamasını, uygulanacak kanun hükümlerini, kimlik bilgilerini, delil ve karar belgelerini içerir. Belgeler merkezî makam veya sözleşmede öngörülen kanal üzerinden iletilir.
Acil durumlarda resmi iade evrakı tamamlanmadan önce geçici tutuklama talep edilebilir. INTERPOL Kırmızı Bülteni veya difüzyon, kişinin yerinin belirlenmesi ve ulusal hukuka göre geçici işlem yapılması bakımından rol oynayabilir. Ancak asıl iade kararı, talep edilen ülkedeki adli ve idari süreç tamamlandıktan sonra verilir.
Türkiye’de gelen iade talepleri 6706 sayılı Kanun ve ilgili sözleşmeler kapsamında değerlendirilir. İadenin kabul edilebilirliği hakkında yargısal inceleme yapılır; nihai süreçte kanunda öngörülen merkezî makam ve yürütme işlemleri de rol oynar. Almanya’da ise IRG ve ilgili sözleşmeler çerçevesinde yetkili savcılık, yüksek eyalet mahkemesi ve ilgili makamlar sürece katılabilir.
İade talebi hangi hâllerde reddedilebilir?
İade, otomatik teslim sistemi değildir. Başlıca ret veya engel sebepleri şunlardır:
Fiilin her iki ülkede suç oluşturmaması; suçun sözleşmedeki ağırlık eşiğini karşılamaması; siyasi suç veya salt askerî suç niteliği; aynı fiil nedeniyle kesinleşmiş karar bulunması; zamanaşımı; kişinin vatandaşlığına ilişkin anayasal engel; işkence, insanlık dışı muamele veya adil yargılanmama yönünde gerçek ve somut risk; ölüm cezası veya temel haklarla bağdaşmayan sonuç ihtimali; talebin ırk, din, milliyet, siyasi görüş veya benzeri nedenlerle kişiyi takip amacı taşıması.
Bu sebepler soyut olarak ileri sürülmekle sonuç alınmayabilir. Ceza dosyası, ülke koşulları, kişinin bireysel durumu ve verilecek güvenceler birlikte incelenir.
Türk ve Alman vatandaşlarının iadesi
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası uyarınca vatandaş, Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler dışında suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez. Bu nedenle Türk vatandaşının Almanya’ya iadesi bakımından anayasal engel bulunur. Buna karşılık yabancı ülkede işlendiği iddia edilen fiil nedeniyle Türkiye’de soruşturma yapılması veya infaz ve adli yardımlaşmanın diğer araçları gündeme gelebilir.
Alman Anayasası da Alman vatandaşlarının yabancı ülkelere iadesini kural olarak yasaklar; Avrupa Birliği üyesi devletler ve uluslararası mahkemeler için kanunla istisna öngörülebilir. Türkiye Avrupa Birliği üyesi olmadığından Alman vatandaşının Türkiye’ye iadesi bakımından anayasal koruma özellikle önemlidir.
Çifte vatandaşlık, vatandaşlığın kazanılma tarihi ve kişinin diğer statüleri somut olayda ayrıca değerlendirilmelidir.
Kırmızı Bülten iade kararı mıdır?
Hayır. INTERPOL Kırmızı Bülteni uluslararası mahkeme tarafından verilen bir iade veya tutuklama kararı değildir. Talep eden ülkenin adli kararına dayanarak kişinin yerinin belirlenmesi ve ulusal hukuk çerçevesinde geçici yakalanmasının talep edilmesini sağlar.
Her ülke Kırmızı Bültene kendi hukukuna göre sonuç bağlar. Kişinin yakalanması hâlinde de resmi iade evrakının sunulması, sözleşme ve iç hukuk şartlarının incelenmesi gerekir. Bildirimin INTERPOL kurallarına uygunluğu ile iadenin hukuken mümkün olup olmadığı iki ayrı incelemedir.
Ceza işlerinde adli yardımlaşmayla hangi işlemler yapılabilir?
Adli yardımlaşma yalnızca suçluların iadesinden ibaret değildir. İki ülke arasında şu işlemler istenebilir:
Tanık, mağdur, şüpheli veya bilirkişinin dinlenmesi; adres ve kimlik araştırması; adli belge ve kararların tebliği; banka, şirket, tapu veya iletişim kayıtlarının temini; arama, el koyma ve eşya teslimi; adli sicil ve dosya örneklerinin gönderilmesi; video konferansla ifade alınması; suç gelirlerinin tespiti, dondurulması veya müsaderesine yönelik yardım; elektronik verilerin korunması ve elde edilmesi.
Her tedbirin koşulları aynı değildir. Özellikle arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi veya banka sırrına ilişkin taleplerde talep edilen ülkenin hukukundaki daha sıkı şartlar uygulanabilir.
Hükümlü nakli ile suçluların iadesi aynı şey midir?
Hayır. İade, kişinin yargılanması veya kesinleşmiş cezanın infazı amacıyla talep eden devlete teslim edilmesidir. Hükümlü nakli ise zaten kesinleşmiş bir ceza bulunan kişinin cezasını başka bir ülkede çekmesine ilişkindir.
Nakilde amaç hükümlünün sosyal rehabilitasyonu ve aile bağlarının korunmasıdır. İadede ise ceza adaletinin yürütülmesi ve kaçaklığın önlenmesi ön plandadır.
Uygulamada dosyada hangi belgeler incelenmelidir?
Sağlıklı değerlendirme için ulusal yakalama veya tutuklama kararı, iddianame veya mahkûmiyet hükmü, suç tarihindeki kanun metinleri, zamanaşımı hesabı, kişinin vatandaşlık ve oturum belgeleri, varsa iltica veya mültecilik kararı, INTERPOL kaydına ilişkin bilgiler ve resmi iade talebi incelenmelidir.
Ayrıca talep eden devletin sunduğu güvenceler, cezaevi koşulları veya yeniden yargılama imkânı gibi bireysel meseleler önem kazanabilir. Sadece Kırmızı Bülten ekran görüntüsü veya konsolosluktan edinilen sözlü bilgiyle kesin değerlendirme yapılmamalıdır.
Sık sorulan sorular
Türkiye ile Almanya arasında suçluların iadesi anlaşması var mı?
Evet. Adalet Bakanlığı iki ülke arasında 1930 tarihli ikili anlaşmanın mevcut olduğunu belirtmektedir. Bunun yanında her iki ülkenin taraf olduğu Avrupa sözleşmeleri ve iç hukuk hükümleri uygulanır.
Türkiye Almanya’daki herkesi iade ettirebilir mi?
Hayır. Geçerli adli karar, çifte cezalandırılabilirlik, suçun ağırlığı, vatandaşlık ve insan hakları dâhil bütün iade şartları incelenir.
Almanya Türk vatandaşını Türkiye’ye iade eder mi?
Kişi yalnız Türk vatandaşıysa Alman hukukundaki genel iade şartları değerlendirilir. Alman vatandaşlığı da varsa Alman Anayasasındaki vatandaşın iadesi yasağı ayrıca önem kazanır.
Kırmızı Bülten varsa iade kesin midir?
Hayır. Kırmızı Bülten iade kararı değildir. Talep edilen ülke resmi iade talebini bağımsız olarak inceler.
Almanya’daki tanığın Türkiye’deki mahkeme için dinlenmesi mümkün mü?
Koşulları varsa uluslararası adli yardımlaşma yoluyla ifade alma veya video konferans yöntemleri kullanılabilir. Talebin mahkeme veya savcılık tarafından usulüne uygun hazırlanması gerekir.
Türkiye’deki ceza Almanya’da çekilebilir mi?
Hükümlü nakli veya infazın devri mekanizmaları şartları oluştuğunda gündeme gelebilir. Bu işlem otomatik değildir ve ilgili devletlerin kararını gerektirir.
Sonuç
Türkiye ile Almanya arasındaki cezai adli iş birliği; 1930 tarihli ikili anlaşma, Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi, Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi, Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme, siber suç düzenlemeleri ve iki ülkenin iç hukuku birlikte değerlendirilerek yürütülür.
Bir kişinin iade edilip edilmeyeceği yalnızca hakkında yakalama kararı veya Kırmızı Bülten bulunmasına bağlı değildir. Vatandaşlık, suçun niteliği, zamanaşımı, çifte cezalandırılabilirlik, insan hakları riski ve resmi evrakın yeterliliği somut dosyada ayrı ayrı incelenmelidir.
Hukuki uyarı
Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır. İade veya uluslararası adli yardımlaşma dosyalarında uygulanacak hukuk; suç tarihi, kişinin vatandaşlığı ve statüsü, sözleşme beyanları, güncel mevzuat ve dosyadaki adli kararlar incelenmeden kesinleştirilemez.
Resmî kaynaklar
Adalet Bakanlığı – Almanya ile yürürlükteki ikili anlaşma bilgisi
Adalet Bakanlığı – Suçluların iadesi hakkında genel bilgiler
Adalet Bakanlığı – İade işleminin hukuki dayanakları
Adalet Bakanlığı – Ceza istinabe işlemleri
Avrupa Konseyi – Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi, ETS 24
Avrupa Konseyi – Ceza İşlerinde Karşılıklı Adli Yardım Avrupa Sözleşmesi, ETS 30
Avrupa Konseyi – Hükümlülerin Nakline Dair Sözleşme, ETS 112
Almanya Federal Adalet Dairesi – Ceza işlerinde uluslararası adli yardımlaşma
CHB Legal
Danışmanlık Başvurusu
Bu paylaşım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınızın değerlendirilmesi, belgelerinizin incelenmesi ve izlenebilecek hukuki yolun belirlenmesi için ücretli danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.
Danışmanlık ücreti Ağustos 2026 itibarıyla 10.000 TL’dir. Hizmet; belgelerin ve sürecin ön değerlendirilmesini, 45 dakikaya kadar görüşmeyi, sözlü hukuki değerlendirmeyi ve izlenebilecek yolun belirlenmesini kapsar.
Form üzerinden yalnızca ön değerlendirme için gerekli bilgileri paylaşın. Kimlik, sağlık, banka bilgisi veya dosyanızın tamamı gibi hassas belgeleri bu aşamada göndermeyin.