Tanık Listesi Ne Zaman Verilir? Süre Kaçırılırsa Ne Olur?
Bir hukuk davasında tanık deliline dayanmak tek başına yeterli değildir. Tanıkların kimlikleri, adresleri ve hangi olaylar hakkında dinlenecekleri usulüne uygun biçimde mahkemeye bildirilmelidir. Uygulamada en çok hak kaybı, tanığın ne söyleyeceğinden değil; tanık listesinin zamanında ve doğru şekilde sunulmamasından doğmaktadır.
Bununla birlikte “Tanık listesi her durumda iki hafta içinde verilmelidir” şeklinde bütün davalar için geçerli tek bir kural yoktur. Sürenin başlangıcı; tarafın dilekçesinde tanık deliline dayanıp dayanmadığına, mahkemenin verdiği ara kararın içeriğine ve kesin sürenin usulüne uygun biçimde bildirilip bildirilmediğine göre belirlenir.
Tanık delilinin hukuk ve ceza yargılamasındaki genel çerçevesi için Hukuk ve Ceza Davalarında Tanık Nasıl Gösterilir ve Dinletilir? başlıklı ana makalemizi inceleyebilirsiniz.
Tanık listesi nedir?
Tanık listesi, dinlenmesi istenen kişilerin yalnızca adlarının yazıldığı bir isim cetveli değildir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 240. maddesine göre listede tanığın adı ve soyadı, tebliğe elverişli adresi ve hangi vakıa hakkında dinleneceği bulunmalıdır.
Örneğin “Ayşe Yılmaz – işyerindeki çalışma düzeni hakkında” gibi genel bir açıklama yerine, tanığın fazla çalışma saatleri, ücretin elden ödenmesi veya iş sözleşmesinin sona ermesine yol açan belirli olaylardan hangisini bildiği ayrı ayrı gösterilmelidir. Böylece mahkeme delilin uyuşmazlıkla ilgisini, karşı taraf ise hangi beyana karşı hazırlanması gerektiğini anlayabilir.
Tanık deliline ne zaman dayanılmalıdır?
Davacı, iddia ettiği vakıaların hangi delillerle ispatlanacağını dava dilekçesinde; davalı ise savunmasına dayanak vakıaların delillerini cevap dilekçesinde göstermelidir. Bu nedenle tanık deliline kural olarak dilekçeler aşamasında dayanılması gerekir.
Tanıkların adları ve adresleri aynı anda sunulabilir. Ancak uygulamada mahkeme, ön inceleme sonunda çekişmeli vakıaları belirledikten sonra tanık listesinin sunulması için ayrıca süre de verebilir. Önemli olan, mahkemenin verdiği ara kararda hangi işlemin hangi süre içinde yapılacağını ve yapılmamasının sonucunu açıkça göstermesidir.
Tanık listesi için verilen kesin süre nasıl anlaşılır?
Kesin süre, tarafın belirli bir usul işlemini sonradan yapabilme imkânını ortadan kaldırabilecek ciddi bir süredir. Bu nedenle ara kararın açık ve tereddütsüz olması gerekir. Sadece “delillerinizi bildirin” şeklindeki genel bir ifade ile “tanık listenizi iki haftalık kesin sürede, dinletmek istediğiniz vakıaları ve açık adresleriyle birlikte sunun; aksi hâlde tanık delilinden vazgeçmiş sayılacaksınız” şeklindeki ihtar aynı hukuki açıklığa sahip değildir.
Mahkemenin kesin süreye bağladığı işlem açık değilse, süre tarafın veya vekilin yokluğunda verilmiş fakat usulüne uygun tebliğ edilmemişse ya da süreye uymamanın sonucu belirtilmemişse tanık dinletme talebinin yalnızca “süre geçti” denilerek reddedilmesi tartışmalı hâle gelir.
Süre içinde tanık listesi verilmezse ne olur?
Usulüne uygun şekilde verilen kesin süre içinde tanık listesi sunulmazsa mahkeme, ilgili tarafın tanık deliline başvurma hakkının düştüğüne karar verebilir. Bu durumda tanıkların anlatabileceği olaylar başka delillerle ispatlanamıyorsa davanın sonucu doğrudan etkilenebilir.
Ancak her gecikme otomatik olarak aynı sonucu doğurmaz. Öncelikle şu sorular cevaplanmalıdır: Tanık deliline dilekçede dayanılmış mıydı? Mahkeme tanık listesini açıkça istemiş miydi? Verilen süre kesin süre olarak gösterilmiş miydi? Süreye uyulmamasının sonucu ihtar edilmiş miydi? Ara karar tarafa veya vekiline usulüne uygun biçimde bildirilmiş miydi?
Bu unsurlardan biri eksikse, tanık dinletme talebinin reddine karşı duruşmada itiraz edilmesi ve itirazın gerekçesiyle birlikte tutanağa geçirilmesinin istenmesi önemlidir. Ara kararlar kural olarak nihai hükümle birlikte istinaf incelemesine taşınır. Bu nedenle hangi vakıanın hangi tanıkla ispatlanamadığı da açıkça belirtilmelidir.
Duruşmaya getirilen tanık yine de dinlenebilir mi?
HMK’nın 243. maddesi önemli bir istisna içerir. Kural olarak tanık davetiye ile çağrılır; ancak tarafın davetiye çıkarılmadan hazır bulundurduğu tanık da dinlenebilir. Kanun ayrıca, tanık listesi için kesin süre verilmiş ve dinleme günü belirlenmişse, liste sunulmamış olsa bile o duruşmada hazır edilen tanıkların dinlenmesini öngörür.
Anayasa Mahkemesi, Ali Rıza Terzioğlu kararında hazır edilen tanığın sırf tanık listesi verilmediği gerekçesiyle dinlenmemesini HMK 243 ve adil yargılanma güvenceleri bakımından değerlendirmiştir. Bu nedenle süre kaçırılmış olsa bile tanığın belirlenen duruşmada hazır edilmesi bazı dosyalarda ispat hakkının korunmasını sağlayabilir.
Bu düzenleme sınırsız bir imkân değildir. Daha önce bir tanık listesi sunulmuş ve sonradan listede bulunmayan yeni kişiler eklenmek istenmişse, ikinci tanık listesi yasağı ayrıca gündeme gelir. Başka bir ifadeyle, hiç liste sunulmadan belirlenen celseye getirilen tanık ile mevcut listeye sonradan yeni tanık eklenmesi aynı mesele değildir.
Tanığın adresi eksik veya yanlışsa ne olur?
Listede adres bulunmaması ya da tanığın bildirilen adreste bulunamaması hâlinde mahkeme, doğru adresin gösterilmesi için işin niteliğine uygun kesin süre vermelidir. Bu süre içinde yeni adres bildirilmez veya verilen yeni adres de doğru çıkmazsa o tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılmasına karar verilebilir.
Bu nedenle tanığın yalnızca telefon numarasını bildirmek yeterli değildir. Tebligata elverişli açık adres yazılmalı; adresin güncel olup olmadığı tanık listesi sunulmadan önce kontrol edilmelidir. Tanığın başka şehirde veya yurt dışında bulunması da listede açıkça belirtilmelidir.
Sonradan delil gösterme kuralı tanık listesini kurtarır mı?
HMK’nın 145. maddesi, yargılamayı geciktirme amacı bulunmaması veya delilin süresinde gösterilememesinin tarafın kusurundan kaynaklanmaması hâlinde sonradan delil gösterilmesine izin verebilir. Ancak bu düzenleme, tanık listesine ilişkin özel kuralları ve ikinci liste yasağını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Örneğin tanığın varlığının sonradan öğrenilmesi, yeni bir vakıanın yargılama sırasında ortaya çıkması veya listenin sunulamamasında tarafın kusurunun bulunmaması somut olarak açıklanmalıdır. “Yeni tanık bulduk” şeklindeki soyut bir gerekçe çoğu durumda yeterli olmayacaktır.
Uygulamada dikkat edilmesi gerekenler
Tanık deliline dava veya cevap dilekçesinde açıkça dayanılmalıdır. Tanık listesi, mümkünse mahkemenin ayrıca istemesi beklenmeden hazırlanmalı; her tanığın hangi somut vakıa hakkında dinleneceği yazılmalıdır. Adreslerin güncelliği kontrol edilmeli ve verilen ara karar ile tebligat tarihi ayrı ayrı dosyaya kaydedilmelidir.
Kesin sürenin kaçırıldığı düşünülüyorsa dosyadan vazgeçilmemelidir. Ara kararın açıklığı, tebliğ tarihi, hazır tanık imkânı ve HMK 145 koşulları birlikte değerlendirilmelidir. Mahkeme tanığı dinlemeyi reddederse itiraz gerekçesi duruşma tutanağına geçirilmelidir.
Sonuç
Tanık listesi bakımından en güvenli yöntem, tanık deliline dilekçeler aşamasında dayanmak ve listeyi açık adreslerle, tanık-vakıa eşleştirmesi yaparak süresinde sunmaktır. Bununla birlikte, her gecikme tanık dinletme hakkını otomatik olarak sona erdirmez. Kesin sürenin usulüne uygun verilip verilmediği, tanığın duruşmada hazır edilip edilmediği ve gecikmenin nedeni birlikte incelenmelidir.
Bu nedenle “Süre geçti, artık tanık dinletemezsiniz” şeklindeki genel bir cevap her dosya için doğru değildir. Sonuç; dosyanın aşamasına, ara kararın içeriğine ve uygulanacak istisnalara göre değişebilir.
Hukuki Dayanaklar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (Adalet Bakanlığı)
AYM, Ali Rıza Terzioğlu, B. No: 2018/6471, 17.11.2022
AYM, Yusuf Sulusaray, B. No: 2020/2316
Yargıtay Karar Arama – tanık listesi ve usul işlemleri
Danışmanlık
Bu paylaşım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınızın değerlendirilmesi, belgelerinizin incelenmesi ve izlenebilecek hukuki yolun belirlenmesi için ücretli danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.
Danışmanlık ücreti Ağustos 2026 itibarıyla 10.000 TL’dir. Hizmet; belgelerin ve sürecin ön değerlendirilmesini, 45 dakikaya kadar görüşmeyi, sözlü hukuki değerlendirmeyi ve izlenebilecek yolun belirlenmesini kapsar.
CHB Legal
Danışmanlık Başvurusu
Bu paylaşım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınızın değerlendirilmesi, belgelerinizin incelenmesi ve izlenebilecek hukuki yolun belirlenmesi için ücretli danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.
Danışmanlık ücreti Ağustos 2026 itibarıyla 10.000 TL’dir. Hizmet; belgelerin ve sürecin ön değerlendirilmesini, 45 dakikaya kadar görüşmeyi, sözlü hukuki değerlendirmeyi ve izlenebilecek yolun belirlenmesini kapsar.
Form üzerinden yalnızca ön değerlendirme için gerekli bilgileri paylaşın. Kimlik, sağlık, banka bilgisi veya dosyanızın tamamı gibi hassas belgeleri bu aşamada göndermeyin.