Ceza Mahkemesi Hangi Hallerde Yakalama Kararı Verebilir?
Ceza soruşturması veya davasında kişinin çağrıya rağmen gelmemesi, kendisine ulaşılamaması ya da kaçak durumda bulunması hâlinde yakalama emri gündeme gelebilir. Uygulamada “yakalama kararı”, “gözaltı kararı” ve “tutuklama kararı” kavramları birbirinin yerine kullanılabilmektedir. Oysa bunlar farklı makamlar tarafından, farklı şartlarla uygulanan ve farklı sonuçlar doğuran koruma tedbirleridir.
Bir kişi hakkında yakalama emri bulunması, onun suçlu olduğu veya mutlaka tutuklanacağı anlamına gelmez. Yakalama emrinin temel amacı çoğu zaman kişinin yetkili savcılık, hâkimlik veya mahkeme önüne çıkarılmasını sağlamaktır. Yakalama sonrasında gözaltı veya tutuklama gerekip gerekmediği ayrıca değerlendirilir.
Yakalama emri nedir?
Yakalama emri, şüpheli veya sanığın yetkili adli merci önüne çıkarılması amacıyla özgürlüğünün geçici olarak sınırlandırılmasını sağlayan yazılı adli emirdir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 98. maddesi yakalama emrinin hangi hâllerde ve hangi makamlar tarafından düzenlenebileceğini belirler.
Soruşturma evresinde kural olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimliği; kovuşturma evresinde ise davaya bakan hâkim veya mahkeme yetkilidir. Bazı kaçma hâllerinde Cumhuriyet savcısı ve kolluk makamları da kanunda belirtilen koşullarla yakalama emri düzenleyebilir.
Yakalama ile gözaltı ve tutuklama arasındaki fark
Yakalama, kişinin fiilen denetim altına alınmasıdır. Emre dayalı olabileceği gibi CMK’nın 90. maddesinde düzenlenen suçüstü veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde emirsiz yakalama biçiminde de gerçekleşebilir.
Gözaltı, yakalanan kişinin soruşturma işlemleri için Cumhuriyet savcısının kararıyla belirli süreyle özgürlüğünden yoksun bırakılmasıdır. Yakalama otomatik olarak gözaltı kararı anlamına gelmez.
Tutuklama ise kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ile kaçma, delilleri yok etme veya tanıklar üzerinde baskı kurma gibi bir tutuklama nedeninin bulunması hâlinde hâkim veya mahkeme tarafından verilebilen daha ağır bir koruma tedbiridir. Tutuklamada ölçülülük ve adli kontrolün yeterli olup olmayacağı da değerlendirilmelidir.
Bu ayrım önemlidir: Yakalama emri kişinin mahkeme önüne getirilmesini sağlayabilir; fakat mahkemenin tutuklama kararı verebilmesi için CMK’nın 100 ve devamı maddelerindeki şartları ayrıca incelemesi gerekir.
Soruşturma evresinde yakalama emri hangi hâllerde verilebilir?
CMK’nın 98. maddesine göre soruşturma evresinde iki temel durum öne çıkar.
Birincisi, çağrı üzerine gelmeyen şüphelidir. Şüpheliye usulüne uygun çağrı yapılmasına rağmen kişi mazeretsiz olarak hazır bulunmazsa Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi yakalama emri düzenleyebilir. Her gelmeme hâli otomatik olarak yakalama sonucunu doğurmamalıdır. Çağrının usulüne uygun tebliğ edilip edilmediği, mazeretin bulunup bulunmadığı ve kişinin çağrıdan haberdar olup olmadığı önemlidir.
İkincisi, kendisine çağrı yapılamayan şüphelidir. Adresi belirlenemeyen, tebligat yapılamayan veya kendisine ulaşılamayan kişi hakkında da savcının istemiyle yakalama emri çıkarılabilir. Buradaki amaç kişinin bulunarak ifadesinin alınması ve soruşturmanın ilerletilmesidir.
Ayrıca tutuklama isteminin reddine ilişkin karara Cumhuriyet savcısı tarafından itiraz edilmesi hâlinde, itirazı inceleyen merci de koşulları varsa yakalama emri düzenleyebilir. Bu durumda yakalama emri, itiraz üzerine yapılacak tutuklama değerlendirmesinin kişi hazır edilerek gerçekleştirilmesine hizmet eder.
Kovuşturma evresinde mahkeme ne zaman yakalama emri verebilir?
İddianamenin kabul edilmesiyle kovuşturma evresi başlar ve kişi artık sanık sıfatını taşır. Kaçak sanık hakkında yakalama emri, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine veya mahkeme tarafından kendiliğinden düzenlenebilir.
Sanığın duruşmaya çağrılmasına rağmen gelmemesi her durumda doğrudan yakalama emri verilmesini zorunlu kılmaz. Mahkeme; sanığın sorgusunun yapılıp yapılmadığını, hazır bulunmasının zorunlu olup olmadığını, mazeretini, adres durumunu ve daha hafif araçlarla duruşmaya katılımın sağlanıp sağlanamayacağını değerlendirir. Kanunun zorla getirme hükümlerinin uygulanabileceği hâller ile yakalama emri gerektiren hâller birbirinden ayrılmalıdır.
Kaçaklık yalnızca kişinin yurt dışında bulunması demek değildir. Hakkındaki soruşturma veya kovuşturmanın sonuçsuz kalmasını sağlamak amacıyla saklanan veya yabancı ülkede bulunan ve bu nedenle kendisine ulaşılamayan kişi hakkında CMK’nın kaçaklara ilişkin hükümleri gündeme gelebilir. Kaçaklık kararının ve buna bağlı tedbirlerin kanundaki usule uygun olması gerekir.
Kaçan şüpheli, sanık, tutuklu veya hükümlü hakkında yakalama
Yakalanmışken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık hakkında yeniden yakalama emri düzenlenebilir. Tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu ya da hükümlü bakımından da yakalama emri söz konusu olur.
Bu hâllerde yakalama emrini Cumhuriyet savcısı veya kolluk makamları da düzenleyebilir. Burada amaç, daha önce hukuken özgürlüğü sınırlandırılmış veya yakalanmış kişinin yeniden ele geçirilmesidir. Ceza infaz kurumundan kaçma ayrıca Türk Ceza Kanunu bakımından bağımsız bir suç değerlendirmesine de konu olabilir.
Yakalama emrinin içeriğinde neler bulunmalıdır?
CMK’ya göre yakalama emrinde kişinin açık eşkâli ve biliniyorsa kimliği, yüklenen suç, yakalandığında götürüleceği yer ve yakalama emrinin düzenlenme nedeni gösterilmelidir. Emrin yeterince açık olması hem kolluk işleminin doğru kişiye uygulanması hem de kişinin neden yakalandığını öğrenebilmesi bakımından önemlidir.
Kimlik benzerliği, eski adres bilgisi veya güncelliğini yitirmiş kayıt nedeniyle yanlış kişiye işlem yapılması ihtimali varsa bu durum derhâl yetkili makama bildirilmelidir. Yakalanan kişiye yakalama sebebi ve hakkındaki iddialar anlaşılır şekilde açıklanmalı; müdafi yardımından yararlanma, yakınlarına haber verilmesi ve susma hakkı gibi güvenceler sağlanmalıdır.
Yakalama emri verildiğinde ne olur?
Yakalama emri kolluk sistemlerine kaydedilir. Kişi kimlik kontrolünde, adres araştırmasında, sınır kapısında veya başka bir kolluk işlemi sırasında tespit edildiğinde yakalanabilir.
Yakalanan kişi, kural olarak emri düzenleyen yetkili hâkim veya mahkeme önüne çıkarılır. Yetkili mercie aynı gün içinde ulaştırılması mümkün değilse CMK’nın 94. maddesindeki usul uygulanır. Kişinin gereksiz yere uzun süre özgürlüğünden yoksun bırakılmaması gerekir. Uygun koşullarda ses ve görüntü bilişim sistemi aracılığıyla yetkili mercice dinlenmesi de gündeme gelebilir.
Yakalama işlemi bir cezalandırma değildir. İşlemin amacı gerçekleştikten veya hukuki dayanak ortadan kalktıktan sonra özgürlük kısıtlaması devam ettirilemez.
Yakalama emri otomatik olarak tutuklama sonucunu doğurur mu?
Hayır. Yakalama ile tutuklama ayrı kararlardır. Yakalama emri çoğu kez ifade veya sorgu işlemini gerçekleştirmek için çıkarılır. Kişi mahkeme önüne getirildiğinde serbest bırakılabilir, adli kontrol uygulanabilir veya tutuklama talebi değerlendirilebilir.
Tutuklama için kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekir. Ayrıca tedbir, beklenen ceza veya güvenlik tedbiriyle ölçülü olmalıdır. Yalnızca kişinin hakkında yakalama emri çıkarılmış olması tutuklama şartlarının gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Yakalama emrine karşı ne yapılabilir?
Öncelikle emrin hangi dosyada, hangi makam tarafından ve hangi nedenle çıkarıldığı tespit edilmelidir. UYAP veya dosya incelemesi yoluyla çağrı ve tebligat işlemleri, ara kararlar, savcılık talepleri ve emrin güncelliği kontrol edilmelidir.
Koşullara göre yakalama emrinin kaldırılması, kişinin belirlenen tarihte hazır edilmesi, mazeretin sunulması veya ilgili hâkimlik ya da mahkeme kararına karşı kanun yoluna başvurulması istenebilir. Kullanılabilecek yol, emri veren makam ve kararın niteliğine göre değişebilir. Bu nedenle soyut bir dilekçe yerine dosyanın tamamına dayanan açıklama yapılmalıdır.
Kişinin kendi isteğiyle avukatı aracılığıyla mahkemeyle iletişim kurması ve ifade veya sorgu için güvenli bir takvim oluşturması bazı dosyalarda yakalama emrinin kaldırılmasını sağlayabilir. Ancak özellikle tutuklama talebi veya uluslararası arama kaydı bulunan dosyalarda kişi risk analizi yapılmadan doğrudan adliyeye ya da sınır kapısına yönlendirilmemelidir.
Yurt dışında bulunan kişi bakımından yakalama emri
Türkiye’de verilen yakalama emri yabancı ülkede kendiliğinden uygulanmaz. Kişinin yurt dışında aranması isteniyorsa uluslararası polis iş birliği, geçici tutuklama ve suçluların iadesi usulleri ayrıca işletilmelidir.
Kırmızı Bülten veya difüzyon talebi de Türk mahkemesinin yakalama emrinden farklıdır. INTERPOL kaydı ulusal karara dayanabilir; fakat yabancı ülke yakalama ve iade konusunda kendi hukuku ile taraf olduğu sözleşmeleri uygular.
Yurt dışında yaşayan kişinin konsolosluğa gitmesi, pasaport işlemi yaptırması veya seyahat etmesi bakımından risk; dosyadaki karar, uluslararası kayıtlar, vatandaşlık ve bulunulan ülkenin uygulaması birlikte incelenerek belirlenmelidir.
Hak ihlali hâlinde tazminat gündeme gelebilir mi?
Kanuna aykırı yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirleri bakımından CMK’nın 141 ve devamı maddelerinde tazminat yolu düzenlenmiştir. Yakalama nedeninin bildirilmemesi, kanuni süre içinde hâkim önüne çıkarılmama veya koşulları bulunmadan özgürlüğün kısıtlanması gibi hâller tazminat değerlendirmesine konu olabilir.
Tazminat hakkı süreye ve somut olayın özelliklerine bağlıdır. Bu nedenle işlem tutanakları, serbest bırakma veya kovuşturmaya yer olmadığı kararları ve ilgili yargı kararları saklanmalıdır.
Sık sorulan sorular
İfade vermeye gitmezsem hemen yakalama kararı çıkar mı?
Her gelmeme hâli otomatik yakalama değildir. Çağrının usulü, mazeret ve dosyanın gereklilikleri değerlendirilir. Buna rağmen usulüne uygun çağrıya mazeretsiz uyulmaması yakalama emrine yol açabilir.
Yakalama kararı e-Devlet’te görünür mü?
Bazı dosya bilgileri UYAP Vatandaş Portal üzerinden görülebilir; ancak soruşturmanın gizliliği veya erişim sınırlamaları nedeniyle bütün bilgiler görünmeyebilir. Avukat aracılığıyla dosya incelemesi gerekebilir.
Yakalanınca kaç gün gözaltında kalınır?
Yakalama emri tek başına belirli bir gözaltı süresi oluşturmaz. Yakalanan kişinin hangi amaçla ve hangi dosya kapsamında arandığına göre CMK’daki süreler ve hâkim önüne çıkarma kuralları uygulanır.
Yakalama kararı zamanaşımıyla kendiliğinden silinir mi?
Emrin güncelliği bağlı olduğu ceza dosyasına göre değerlendirilir. Dosyanın zamanaşımına uğrayıp uğramadığı ayrıca incelenmeden kaydın kendiliğinden kalktığı varsayılmamalıdır.
Avukat yakalama kararını kaldırabilir mi?
Avukat dosyayı inceleyebilir, mazeret ve belgeleri sunabilir, kaldırma veya kanun yolu talebinde bulunabilir ve kişinin hazır edilmesini planlayabilir. Kararı kaldırma yetkisi ilgili adli makamdadır.
Sonuç
Ceza mahkemesi veya sulh ceza hâkimliği, CMK’nın öngördüğü şartlarda çağrıya uymayan, kendisine ulaşılamayan veya kaçak durumda bulunan kişi hakkında yakalama emri verebilir. Yakalama emri suçluluğu kesinleştirmez ve otomatik tutuklama anlamına gelmez. Doğru hukuki yolun belirlenebilmesi için emrin dayanağı, tebligatlar, dosya evresi ve varsa uluslararası kayıtlar birlikte incelenmelidir.
Hukuki uyarı
Bu makale genel bilgilendirme amacı taşır. Yakalama emri bulunan bir dosyada doğrudan hareket edilmeden önce güncel UYAP kayıtları, soruşturma veya kovuşturma evrakı ve kişinin yurt içi-yurt dışı durumu somut olarak değerlendirilmelidir.
Resmî kaynaklar
Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
Resmî Gazete – 5271 sayılı Kanunun yayımlandığı metin
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası – Mevzuat Bilgi Sistemi
CHB Legal
Danışmanlık Başvurusu
Bu paylaşım genel bilgilendirme niteliğindedir. Somut olayınızın değerlendirilmesi, belgelerinizin incelenmesi ve izlenebilecek hukuki yolun belirlenmesi için ücretli danışmanlık hizmeti sunulmaktadır.
Danışmanlık ücreti Ağustos 2026 itibarıyla 10.000 TL’dir. Hizmet; belgelerin ve sürecin ön değerlendirilmesini, 45 dakikaya kadar görüşmeyi, sözlü hukuki değerlendirmeyi ve izlenebilecek yolun belirlenmesini kapsar.
Form üzerinden yalnızca ön değerlendirme için gerekli bilgileri paylaşın. Kimlik, sağlık, banka bilgisi veya dosyanızın tamamı gibi hassas belgeleri bu aşamada göndermeyin.